Ga naar de inhoud Ga naar het zoeken Ga naar het footermenu 
Zoeken

Waarom goede voornemens vaak mislukken

 

Gezonder eten, meer bewegen, afvallen. Goede voornemens, wie heeft ze niet? Maar waarom mislukken goede voornemens vaak?

David kijkt teleurgesteld naar beneden: “Ik vind het ook erg jammer dat ik weer zwaarder ben geworden.” Ik heb David al een paar keer gezien Hij komt bij mij vanwege zijn overgewicht. De eerste afspraak had David overgewicht. De tweede keer had hij nog steeds overgewicht, maar hij was wel iets slanker geworden. En nu, is zijn overgewicht weer toegenomen. Hij heeft zelfs meer overgewicht dan de eerste keer. “Ik word ermee gepest. Ik wil niets liever dan slank zijn. Ik ben een zwakkeling.” zegt David.

Ik sta bij de printer te wachten op de verwijsbrief voor David voor de diëtist die ik geschreven heb. Ik bedenk me dat David heel graag wil afvallen. Hij lijkt goed te weten wat gezond eten is. En toch lukt afvallen niet. David is hierin niet de enige. Een gebrek aan wilskracht of kennis lijkt niet de oorzaak te zijn. Maar wat dan wel? De brief komt niet uit de printer. Dan besef ik dat de instellingen een tijd geleden veranderd zijn. Dit is niet de eerste keer dat het me overkomt. En toch besef ik me dat telkens weer pas nadat ik op de knop heb gedrukt en bij een lege printer sta te wachten. De instellingen van de computer zijn veranderd, maar mijn eigen instellingen, mijn gewoonte om meteen op de knop te drukken is nog niet veranderd. Ik heb al uit gewoonte op printen gedrukt, voordat ik besef dat ik op de verkeerde knop heb gedrukt. Ik heb zeker de wil om meteen goed te printen en toch maak ik telkens opnieuw de fout.

Als aan mensen wordt gevraagd wat de grootste barrière is die hen ervan weerhoudt om af te vallen, wordt een gebrek aan wilskracht het vaakst genoemd. Veruit de meeste mensen (zowel slanke mensen als mensen met overgewicht) denken dat zwaarlijvigheid voortkomt uit een gebrek aan controle over je eetgedrag. Maar is dat wel zo?

Besluitvaardigheid werkt bij eenmalige gebeurtenissen. We maken een beslissing en brengen de moed op om het besluit uit te voeren. Langetermijndoelen laten zich echter minder goed beïnvloeden door motivatie. Voor het uitvoeren van langetermijndoelen zijn gewoontes nodig. Gewoontes worden amper beïnvloed door motivatie. Gewoontes komen voort uit onbewuste hersenprocessen. Bewuste hersenprocessen vinden ergens anders in de hersenen plaats dan onbewuste hersenprocessen. Daardoor hebben bewuste hersenprocessen als motivatie weinig invloed op onbewuste hersenprocessen als gewoontes. 

Mijn verkeerde druk op de knop gewoonte is nog maar een hele simpele gewoonte, die eigenlijk gemakkelijk aan te passen zou moeten zijn. (Het blijkt in de praktijk dat het al vele malen fout is gegaan). Het aanpassen van een eet- of beweeggewoonte is vele malen complexer en taaier dan het aanpassen van een druk op de knop gewoonte.

Maar als goede bedoelingen gewoontes niet kunnen veranderen, hoe kun je gewoontes dan wel veranderen? Ik denk aan een knikkerbaan die je kunt gebruiken om kinderen af te leiden bij het vaccineren. Om de weg van een knikker aan te passen heeft het veranderen van de knikkerbaan meer effect dan het veranderen van de knikker zelf. Zo is het ook met gedrag. Om gezond gedrag te stimuleren heb je een omgeving nodig die aanzet tot gezonde gewoontes. Bijvoorbeeld door gezonde producten in de supermarkt goedkoper te maken dan ongezonde producten. Zo zijn er nog veel meer wetenschappelijk bewezen maatregelen die je aanzetten tot het opbouwen van gezonde gewoontes. 

Terwijl ik de verwijsbrief voor de diëtiste opvouw en in de envelop doe besef ik dat ik tijdens mijn spreekuur meer bezig ben “met de knikkers dan met de knikkerbaan”. Hoe kan ik zorgen dat de knikkerbaan wordt aangepast? Dan valt mijn oog op een paar kleurpotloden die op mijn bureau liggen. Het rode potlood lijkt ineens op te lichten tussen alle andere kleurpotloden en ik besef me: de verkiezingen komen eraan, de kans om mijn stem voor de knikkerbaan te laten horen. Het zou toch fantastisch zijn als de omgeving van David hem helpt een gezond gewicht te bereiken.

Rosanne van der Lugt, jeugdarts