Hygiëne bij evenementen

Inleiding

Veel beleidsterreinen hebben zowel direct als indirect invloed op de volksgezondheid. Zo ook het horeca- en evenementenbeleid. In dit document biedt GGD regio Utrecht inspiratie voor het meenemen van gezondheidsbeschermende en gezondheidsbevorderende thema’s in dit beleid.

GGD regio Utrecht ondersteunt en adviseert gemeenten op verschillende beleidsterreinen. Bijvoorbeeld bij vraagstukken rondom infectieziektebestrijding, genotmiddelen, vaccinatiegraad, medische milieukunde of de OGGZ. Ook adviseert en ondersteunt GGD regio Utrecht bij het ontwikkelen van volksgezondheidsbeleid.

Daarnaast adviseert GGD regio Utrecht voor de meeste gemeenten in de regio over technische hygiënezorg bij evenementenvergunningen. Hierbij schat GGD regio Utrecht de infectierisico’s van een evenement in en schrijft een advies voor de organisator. Vervolgens wordt dit advies toegevoegd aan de evenementenaanvraag.

Dit document richt zich vooral op horeca- en evenementenbeleid, zodat gezondheid zo vroeg mogelijk wordt meegenomen.

Om gezondheid binnen het horeca- en evenementenbeleid beter op de kaart te zetten, hebben we een aantal gezondheidsbeschermende en gezondheidsbevorderende thema’s uitgelicht. We zien drie algemene kansen om dit te stimuleren:

• Voeg een paragraaf Volksgezondheid toe aan het horeca- en evenementenbeleid. Volksgezondheid wordt regelmatig genoemd als een van de doelen van het beleid. In het beleid zelf wordt vervolgens niet altijd aandacht besteed aan randvoorwaarden voor gezonde horeca, uitgaansplekken en evenementen. Heb hierbij extra aandacht voor uitgaansplekken. Ook daar is het belangrijk om aan de volksgezondheid te denken en is vaker sprake van gezondheidsschade.
• Verstrek als gemeente eventueel een aparte subsidie voor het thema gezondheid bij evenementen.
• Vraag GGD regio Utrecht welke mogelijkheden er zijn om specifieker mee te denken over het horeca- en evenementenbeleid.

Onderwerpen en adviezen

1. Gehoorbescherming
   Neem gehoorbeschermingsmaatregelen op in het horeca- en evenementenbeleid.
2. Alcohol-, tabak- en drugsontmoediging
   Stel voorwaarden voor het gebruik van alcohol, drugs en tabak op evenementen. Gebruik hiervoor de handreiking van het Trimbos-instituut.
3. Hitte en zonbescherming
   Stel voorwaarden voor hitte en zonbescherming.
4. Gezonde voedselomgeving
   Zorg voor een zo gezond mogelijk voedselaanbod op het evenemententerrein.
5. Toegankelijkheid
   Maak evenementen toegankelijker.
6. Houtstook
   Zorg voor stookvrije evenementen.

In de volgende hoofdstukken wordt elk onderwerp toegelicht en onderbouwd.

Wij hopen de gemeente met dit advies voldoende te hebben geïnformeerd. Heb je vragen? Neem dan contact op met de accounthouder van jouw gemeente.

1. Gehoorbescherming

Het GGD-advies is om gehoorbeschermingsmaatregelen op te nemen in het horeca- en evenementenbeleid.

In Nederland lopen ieder jaar ruim 20.000 jongeren gehoorschade op door vrijetijdslawaai. Dit gebeurt bijvoorbeeld tijdens een concert, tijdens het uitgaan of door het gebruik van persoonlijke muziekspelers. Ongeveer de helft van deze gehoorschade ontstaat tijdens het uitgaan.

Gehoorschade is vaak onomkeerbaar. Dit kan leiden tot levenslange beperkingen, zoals oorsuizen, geluidsvervorming en gehoorverlies. Met de juiste maatregelen is gehoorschade te voorkomen.

Om het risico op gehoorschade zoveel mogelijk te beperken, is het aan te bevelen om als gemeente een maximaal geluidsniveau vast te stellen in bijvoorbeeld het horeca- en evenementenbeleid.

Advies

Het vierde Convenant Preventie Gehoorschade Versterkte Muziek is ondertekend. Het doel van dit convenant is om bij te dragen aan het voorkomen van gehoorschade. Lees het artikel van de Rijksoverheid.

In het convenant is afgesproken dat 103 dB(A) het maximale geluidsniveau is. Vanuit gezondheidskundig perspectief is dit echter nog niet genoeg. GGD regio Utrecht ziet graag dat gemeenten hierin een extra stap zetten om bezoekers te beschermen tegen gehoorschade.

De Gezondheidsraad adviseert om het maximale geluidsniveau voor versterkte muziek te verlagen van 103 naar 100 dB(A). Dit betekent niet dat bij 100 dB(A) geen kans meer bestaat op gehoorschade.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) raadt het gebruik van gehoorbescherming aan bij 100 dB(A), vooral bij frequente blootstelling. Het advies van GGD regio Utrecht is daarom om van 100 dB(A) in ieder geval een harde limiet te maken en hierop te handhaven. Dit is strenger dan het recent ondertekende convenant. Elke dB lager is mooi meegenomen.

Lees voor meer informatie Appendix XI van het Convenant Preventie Gehoorschade Versterkte Muziek (pdf). Hierin staat het standpunt van GGD GHOR Nederland.

Gezondheidskundige streefwaarde

De gezondheidskundige streefwaarde voor blootstelling aan harde muziek is:

• 92,5 dB(A) voor volwassenen;
• 88 dB(A) voor kinderen.

Vanaf deze geluidsniveaus raadt de GGD sterk aan om gehoorbescherming te dragen die voldoende dempt. De demping moet minimaal 15 tot 20 dB zijn.

De Omgevingswet biedt mogelijkheden om in een omgevingsvergunning voorschriften op te nemen om gehoorschade te voorkomen. Wil je hierbij ondersteuning van GGD regio Utrecht? Neem dan contact op met de accounthouder van jouw gemeente.

Voorbeeld van de gemeente Groningen

Neem een maximaal geluidsniveau op in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Gehoorbescherming valt in de APV van Groningen onder het hoofdstuk gezondheid. Het maximale geluidsniveau is 100 dB(A) of lager. Zie ook Algemene Plaatselijke Verordening Groningen 2021 | Lokale wet- en regelgeving.

Inspiratie voor het horeca- en evenementenbeleid

• Stel als organisator regels op voor het geluidsniveau waaraan iedere area zich moet houden. Doe dit op basis van de advieswaarden van de WHO.
• Verspreid informatie, tips en voorlichtingsmateriaal onder bezoekers en medewerkers. Doe dit bijvoorbeeld via de website van het festival, tickets, posters of lichtkranten. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld materiaal van I Love My Ears.
• Informeer bezoekers vooraf over de te verwachten geluidsniveaus.
• Informeer bezoekers vooraf waar op het evenemententerrein gehoorbescherming verkrijgbaar is.
• Neem de verkooppunten van gehoorbescherming op in de plattegrond van het evenemententerrein en in het programmaboekje.
• Stimuleer de verkoop van gehoorbescherming. Bied bijvoorbeeld een fabrikant van gehoorbescherming gratis of tegen een lager tarief een standplaats aan. De fabrikant kan daar gehoorbescherming verkopen en voorlichting geven.
• Verkoop gehoorbescherming tijdens de online kaartverkoop, bij de kassa of bij de muntverkoop.
• Hang oordoppenautomaten op duidelijk zichtbare plekken op, bijvoorbeeld bij kluisjes of toiletten.
• Maak chill-outruimtes waar bezoekers een ‘oorpauze’ kunnen nemen en hun gehoor rust kunnen geven.

Literatuur

• Gezondheidsraad: Advies Gehoorschade door versterkte muziek.

2. Alcohol-, tabak- en drugsontmoediging

Het GGD-advies is om in het horeca- en evenementenbeleid aandacht te besteden aan het ontmoedigen van alcohol-, tabak- en drugsgebruik.

Een overzicht van mogelijke maatregelen staat in de publicatie Alcohol, drugs en tabak op evenementen van het Trimbos-instituut.

Met de bijbehorende infographic over alcohol en drugs op evenementen maak je snel kennis met:

• de onderwerpen waarover afspraken nodig zijn;
• de belangrijkste aandachtspunten;
• praktische tips.

Algemene maatregelen

Laat organisatoren:

• huisregels over alcohol, drugs en tabak op verschillende plaatsen en momenten communiceren, zodat bezoekers vooraf weten wat zij kunnen verwachten en daar tijdens het evenement aan worden herinnerd;
• het publiek informeren over veilig verkeer en rijden onder invloed;
• gratis drinkwater beschikbaar stellen. Gemeenten kunnen dit als verplichting opnemen in de vergunning;
• de maatregelen voldoende opnemen in het veiligheidsplan van het evenement.

Alcohol

• Zorg voor een aantrekkelijk alcoholvrij aanbod.
• Schenk geen alcohol op evenementen voor kinderen. Zien drinken doet drinken.
• School barpersoneel in het schenken van alcohol volgens de geldende wet- en regelgeving.
• Zorg voor controle op de naleving van de regels.
• Laat de organisator een plan indienen waarin staat hoe alcoholverkoop aan jongeren onder de 18 jaar wordt voorkomen.
• Verstrek bijvoorbeeld bandjes aan bezoekers van 18 jaar en ouder. Verstrek geen bandjes aan jongeren onder de 18 jaar, omdat zij deze kunnen doorknippen en doorgeven. Verschillende kleuren voor bezoekers onder en boven de 18 jaar zijn ook mogelijk.
• Stel sancties vast wanneer een vergunninghouder alcohol verstrekt aan jongeren onder de 18 jaar. Denk bijvoorbeeld aan het intrekken van de vergunning of het weren van de organisator van een evenement.
• Stel sancties vast wanneer een vergunninghouder alcohol verstrekt aan bezoekers die al onder invloed zijn.
• Houd toezicht op het meenemen van alcohol.
• Houd toezicht op bezoekers die onder invloed op het evenement verschijnen.
• Schenk geen sterke drank.
• Overweeg evenementenbier met een lager alcoholpercentage.
• Voer eventueel steekproefsgewijs blaastesten uit bij de entree. Geef bezoekers die onder invloed zijn geen toegang.

Drugs

• Richt een chill-outruimte met weinig prikkels in. Medisch toezicht is hierbij een voordeel.
• Fouilleer bezoekers en controleer bagage.
• Geef advies over de hoeveelheid water die bezoekers moeten drinken. Te weinig water drinken bij xtc-gebruik kan leiden tot oververhitting en uitdroging. Te veel water drinken kan leiden tot watervergiftiging.
• Geef voorlichting over veilig uitgaan en het beperken van de risico’s van drugs en alcohol. Hiervoor kunnen bijvoorbeeld Unity en Celebrate Safe worden ingezet.

Tabak

Stimuleer organisatoren om maatregelen te nemen die roken ontmoedigen:

• Communiceer duidelijk dat roken niet gewenst is op het evenement. Neem dit bijvoorbeeld op in de huisregels.
• Zorg er in ieder geval voor dat roken buiten het zicht van kinderen gebeurt, bijvoorbeeld op een speciaal aangewezen rookplek.
• Informeer bezoekers over de gevolgen van roken.

Op basis van de Tabaks- en rookwarenwet gelden onder andere de volgende bepalingen:

• In evenementententen geldt een rookverbod. De organisator moet het rookverbod instellen, aanduiden en handhaven.
• Op een terras buiten een horecatent mag worden gerookt als het terras aan minimaal één zijde volledig geopend is en de rook geen overlast veroorzaakt in de horecatent.
• Reclame voor tabaksproducten en aanverwante producten, zoals elektronische sigaretten, is verboden.
• Sponsoring van een evenement door fabrikanten van tabaksproducten en aanverwante producten is verboden.
• Het is verboden om tabaksproducten of aanverwante producten weg te geven of te verkopen aan jongeren onder de 18 jaar.
• Bij ieder verkooppunt moet duidelijk en goed leesbaar staan welke leeftijdsgrens geldt voor tabaksproducten en aanverwante producten. Dit geldt ook voor tabaksautomaten.
• Tabaksautomaten mogen niet buiten staan.
• Tabaksautomaten moeten in het zicht staan van de ondernemer of het personeel.
• Tabaksautomaten moeten standaard vergrendeld zijn.

Deze opsomming komt uit de handreiking Alcohol, drugs en tabak op evenementen van het Trimbos-instituut (pdf).

Bekijk ook de website van de Rookvrije Generatie voor materialen voor rookvrij beleid en een rookvrije omgeving.

3. Hitte en zonbescherming

Het GGD-advies is om uitdrukkelijk aandacht te besteden aan hitte en zonbescherming in het horeca- en evenementenbeleid.

Bezoekers van evenementen kunnen bij hitte aanzienlijke gezondheidsrisico’s lopen. Dit kan leiden tot klachten zoals hoofdpijn, spierkrampen, duizeligheid en ernstigere klachten.

Door de grote toename van huidkanker is het daarnaast belangrijk dat bezoekers, medewerkers en artiesten tijdens evenementen worden beschermd tegen uv-straling.

Inspiratie voor het horeca- en evenementenbeleid

• Vergroen evenemententerreinen om meer schaduwplekken te maken.
• Zorg voor voldoende watertappunten voor drinkwater.
• Zorg eventueel voor verkoeling met bijvoorbeeld verneveling, koude douches of airconditioning.
• Neem zonbescherming voldoende op in het veiligheidsplan van het evenement.
• Zorg voor voldoende schaduwrijke plekken op het terrein.
• Gebruik waar mogelijk verplaatsbare schaduwvoorzieningen, zoals schaduwdoeken.
• Zorg voor gratis, waterafstotende zonnebrandcrème met minimaal factor 30. Plaats bijvoorbeeld een smeerbar of zonnebranddispenser.
• Gebruik eventueel een slimme zonnebrandpaal, waarmee bezoekers op basis van de uv-index en temperatuur een waarschuwing krijgen wanneer zij zich moeten insmeren. Bekijk hiervoor de website van Sundo.
• Sta toe dat bezoekers zelf een kleine verpakking zonnebrandcrème meenemen.
• Geef voorlichting over bescherming tegen uv-straling. Informeer bezoekers bijvoorbeeld dat zij zich iedere twee uur opnieuw moeten insmeren.

Literatuur

• Integraal Kankercentrum Nederland: Stijging aantal huidkankerpatiënten nader uitgelegd.

4. Gezonde voedselomgeving

Het GGD-advies is om nadrukkelijk aandacht te besteden aan gezonde voedselkeuzes in het horeca- en evenementenbeleid.

Eten en drinken is gezond wanneer het binnen de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum valt. Voor veel ongezonde producten is een gezond of gezonder alternatief beschikbaar.

Stimuleer als gemeente dat horecagelegenheden en evenementen een gezondere voedselomgeving maken. Daarmee wordt de gezonde keuze voor bezoekers gemakkelijker. Extra subsidiemogelijkheden kunnen helpen om een gezonde voedselomgeving te stimuleren.

Voorwaarden voor een gezonde voedselomgeving

• Zorg voor een gevarieerd en gezond aanbod.
• Denk ook aan glutenvrije en vegetarische alternatieven, smoothies en fruit.
• Sta toe dat bezoekers zelf eten meenemen wanneer zij een bijzonder dieet hebben, bijvoorbeeld bij coeliakie.
• Verplicht of stimuleer organisatoren om meer gezonde dan ongezonde keuzes aan te bieden.
• Stel eventueel een minimaal percentage gezonde voeding vast.
• Maak afspraken met partners die met een eet- of drankkraam op evenementen staan.
  • Staat er een fastfoodkraam op het terrein? Bespreek dan met de eigenaar of naast ongezonde snacks ook belegde broodjes en andere gezondere opties kunnen worden verkocht.
• Maak gezonde voeding goedkoper dan ongezonde voeding.
• Maak reclame voor gezond voedsel.
• Plaats de gezondste keuzes bovenaan de menukaart of op borden en schermen.
• Plaats foodtrucks en kramen met een gezond aanbod op een centrale plek, bijvoorbeeld naast het podium, bij de ingang of dicht bij de toiletten.
• Installeer gratis drinkwaterpunten op het terrein.

Voorbeeld uit België

Bekijk de informatie van Gezond Leven: Evenementen en voeding | Gezond Leven.

5. Toegankelijkheid

Het GGD-advies is om in het horeca- en evenementenbeleid een paragraaf over toegankelijkheid toe te voegen. Dit advies sluit aan bij Werken aan een samenleving voor iedereen – Het VN-verdrag Handicap in Nederland | Rijksoverheid.nl.

Neem bijvoorbeeld de volgende maatregelen of voorwaarden op:

• Zorg voor een harde, vlakke en slipvrije ondergrond naar alle onderdelen van het evenement. Hierdoor kan iemand met een rolstoel overal komen, zowel op het evenemententerrein als daaromheen.
• Beperk hoogteverschillen tot maximaal 20 millimeter.
• Zorg dat hellingen maximaal 5% zijn.
• Maak toegangs- en doorgangswegen minimaal 1,20 meter breed.
• Zorg voor voldoende ruimte voor rolstoelen. Ga uit van een ruimte van 90 centimeter breed en 120 centimeter diep.
• Zorg naast een rolstoelplaats voor een zitplaats voor een begeleider.
• Plaats duidelijke signalering en bewegwijzering op de juiste hoogte.
• Zorg voor lage en toegankelijke kassa’s en uitgiftepunten voor eten en drinken.
• Zorg voor aangepaste toiletten in de buurt.
• Maak parkeerplaatsen dicht bij de ingang beschikbaar.

Laat organisatoren nadenken over hun doelgroep en over de maatregelen die nodig zijn om het evenement voor deze doelgroep toegankelijk te maken.

Meer informatie

Meer weten over het toegankelijk maken van evenementen? Bekijk dan het boek Maak je event toegankelijk voor iedereen van Marianne Dijkshoorn.

Marianne Dijkshoorn is deskundige op het gebied van toegankelijkheid van evenementen, buitenruimten en gebouwen. Zij is ook ervaringsdeskundige.

6. Houtstook

Het GGD-advies is om het ontmoedigen van houtstook op te nemen in het horeca- en evenementenbeleid.

Bij het verbranden van hout in bijvoorbeeld een houtkachel, vuurschaal of open haard komt houtrook vrij. Houtrook bevat gevaarlijke stoffen, zoals:

• fijnstof;
• koolmonoxide;
• vluchtige organische stoffen;
• PAK’s;
• roet.

Deze stoffen zijn slecht voor de gezondheid en de luchtkwaliteit.

Inspiratie voor het horeca- en evenementenbeleid

• Besteed in het beleid aandacht aan de gevolgen van houtstook voor gezondheid en duurzaamheid.
• Stimuleer evenementen zonder houtstook. Hierdoor worden bezoekers minder blootgesteld aan gevaarlijke stoffen en is de kans op gezondheidsklachten kleiner.
• Houd er rekening mee dat het niet stoken van hout ook beter is voor het milieu.
• Twee uur hout stoken brengt volgens GGD Leefomgeving evenveel fijnstof in de lucht als een autorit van Amsterdam naar Milaan.
• Blijft houtstook toegestaan? Beschrijf dan in het beleid hoe organisatoren zo verantwoord mogelijk kunnen stoken.
• Houd rekening met ongunstige weersomstandigheden. Deze kunnen de gezondheidsrisico’s van houtstook vergroten.
• Bekijk voor actuele informatie het Stookalert van het RIVM.
• Verwijs organisatoren naar de stooktips van Milieu Centraal.

Voorbeeld van de gemeente Utrecht

Vanaf 2025 is het verbod op houtstook in de open lucht in de gemeente Utrecht uitgebreid. Lees meer op de pagina over Houtstook | gemeente Utrecht.

Contact

GGD regio Utrecht
Postbus 51
3700 AB Zeist

Telefoon: tel:+31306086086030 608 60 86
E-mail: info@ggdru.nl
Website: www.ggdru.nl

Uitgave

© GGD regio Utrecht
Februari 2024