Publicatie Onderzoeksrapport SOMO: ‘Wachten tot het misgaat’
Het onderzoeksrapport Wachten tot het misgaat laat zien waarom het systeem mensen met onbegrepen gedrag nog onvoldoende bereikt. Het rapport is gebaseerd op een jaar onderzoek binnen de regio Utrecht, waarin professionals, beleidsmakers, ervaringsdeskundigen en mensen met onbegrepen gedrag zijn bevraagd. Hieronder vind je de belangrijkste inzichten en lessen uit het onderzoek.
Wat zijn de kernproblemen?
- Te weinig vroegsignalering en outreachende zorg
Professionals geven aan dat zij vaak pas kunnen handelen wanneer situaties al zijn geëscaleerd. Door gebrek aan tijd, middelen en structurele zichtbaarheid in de wijk valt een grote groep mensen tussen wal en schip. - Versnippering van zorg en gebrekkige samenwerking
De zorgketen is onvoldoende op elkaar afgestemd. Organisaties werken te vaak vanuit hun eigen perspectief en regelgeving, waardoor integrale samenwerking ontbreekt en niemand duidelijke regie voert. - Stigma en wederzijds onbegrip
Onbegrepen gedrag werkt twee kanten op: professionals begrijpen de leefwereld van cliënten niet altijd, terwijl cliënten het systeem niet begrijpen. Stigmatiserende brieven, onduidelijke trajecten en wantrouwen versterken problemen.
Wat zegt het veld?
De resultaten uit het onderzoek zijn besproken in terugkoppelsessies met stakeholders en in de Denktank van ervaringsdeskundigen van SOMO. Dit geeft een kritisch perspectief op de resultaten, aanknopingspunten voor verder onderzoek en doorwerking van onderzoek in praktijk en beleid. De gepresenteerde resultaten zijn herkenbaar, maar ook al langer bekend. Dit resulteerde ook in het advies om niet nog meer onderzoek te doen omdat de vraag opgeworpen werd: wat heeft de doelgroep eraan? Er is behoefte aan concrete initiatieven, daadwerkelijk optreden en geld om nieuwe dingen te proberen. De reflectie van stakeholders en de Denktank kan geclusterd worden in vijf thema’s:
- Schaarste in personeel, plekken en tijd leidt tot overbelasting en onvoldoende ondersteuning voor de meest kwetsbaren.
- Ontmoetingsplekken verdwijnen, waardoor signalen later worden gezien en mensen geïsoleerder raken.
- Gebrek aan regie door de hele keten leidt tot inefficiënte, niet-transparante hulptrajecten.
- Systeemdruk overheerst: organisaties handelen vanuit protocollen in plaats van vanuit wat mensen nodig hebben.
- Professionals ervaren handelingsverlegenheid, omdat het systeem hen beperkt terwijl complexe situaties juist maatwerk en lef vragen.
Wat werkt wél?
Het onderzoekrapport beschrijft een viertal aanpakken die vanuit de kenniswerkplaats SOMO worden toegepast en aantoonbaar bijdragen aan beter contact, meer begrip en effectievere ondersteuning:
- Co-reflectiebijeenkomsten
Onder leiding van ervaringsdeskundigen leren professionals en andere betrokken partijen vanuit gelijkwaardigheid, dialoog en begrip voor elkaars perspectieven. - De Netwerkintake
Een visuele, positieve en herstelgerichte gespreksvorm waarbij de persoon met onbegrepen gedrag regie houdt en zijn of haar netwerk actief wordt betrokken. - Moreel beraad
Een gestructureerde dialoog over morele dilemma’s in complexe casussen. Dit helpt professionals een zorgvuldige, gezamenlijke handelingsrichting te bepalen. - Peer-support en buddyprojecten
Ervaringsdeskundigen bieden laagdrempelige steun, verminderen eenzaamheid en verlagen de drempel naar passende ondersteuning.